تبلیغات
جدیدترین مدل ها، فال و سرگرمی، مقالات پزشکی و خانواده - ماهیت حقوقی نفقه
نوشته شده در تاریخ 1390/06/25 توسط مدیر وبلاگ | نظرات ()
فقه در لغت به معنی هزینه، خرج، روزی و مایحتاج معاش آمده است و معنی اصطلاحی نفقه هم نزدیك به معنی لغوی آن است و عبارت از چیزی است كه برای گذراندن زندگی لازم و مورد نیاز است.

خانواده از دیرباز، كانون اصلی تعاون بوده است. در این مكتب به انسان آموخته می‌شود كه چگونه با دیگران همكاری كند و سرنوشت خویش را وابسته به آن ببیند، عاطفه خیرخواهی را خردمندان ستوده‌اند و قانونگذار نیز مصداق‌های آن را در زمره تكلیف آورده است. الزام به نفقه یكی از آن موارد است كه به موجب آن اعضای خانواده وظیفه‌دار شده‌اند تا در مواقع لزوم به یاری یكدیگر بشتابند.

 نفقه در لغت به معنی هزینه، خرج، روزی و مایحتاج معاش آمده است و معنی اصطلاحی نفقه هم نزدیك به معنی لغوی آن است و عبارت از چیزی است كه برای گذراندن زندگی لازم و مورد نیاز است.

 در حقوق مدنی ایران نفقه در مورد 2دسته افراد مورد بحث قرار می‌گیرد، نفقه همسر، نفقه خویشان.

نفقه همسر

قانونگذار ما در ماده 1105 قانون مدنی ریاست خانواده را از خصایص شوهر دانسته كه در راستای این امتیاز در ماده بعد تكلیفی را بر دوش او نهاده و شوهر را موظف به پرداخت نفقه به زوجه در عقد دائم دانسته( در عقد موقت نفقه بر عهده شوهر نیست) به موجب این ماده زن می‌تواند از شوهر مطالبه نفقه كند و در صورت لزوم از طریق مدنی و كیفری او را برای پرداخت نفقه تحت تعقیب قرار دهد.

 فلسفه این قاعده این است كه در اكثر خانواده‌های ایرانی زنان اموال و درآمد كافی برای تأمین مخارج خود و شركت در هزینه خانواده را ندارند. وانگهی اداره خانه و امور داخلی خانوادگی كه وظیفه‌ای بزرگ است به عهده آنهاست و زنان به كار اقتصادی دیگری كه منبع درآمد برای آنان باشد اشتغال نمی‌ورزند.

مفهوم نفقه زن: در ماده 1107 قانون مدنی در تعریف نفقه آمده است «نفقه عبارت است از مسكن و البسه و غذا و اثاث البیت كه به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت به داشتن خادم یا احتیاج او به واسطه مرض یا نقصان اعضاء.»

 حال سؤالی كه مطرح است آن كه آیا نفقه صرفا شامل موارد مذكور است؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت كه آنچه در این ماده آمده حصری نیست و هرچه بر حسب عرف مورد احتیاج زن باشد، جزو نفقه است و مرد باید آن را برای زن فراهم آورد كه از كلمه احتیاج به كار رفته در این ماده نیز می‌توان این معنی را استنتاج نمود. همچنین فقهای بزرگ امامیه مانند صاحب جواهر، صاحب مسالك این نظر را پذیرفته و رجوع به عرف را برای تعیین نفقه مرجع می‌دانند.

نكته دیگر حائز اهمیت در این ماده آن است كه وضعیت و احتیاجات زن به طور متعارف ملاك ارزیابی است و نه وضعیت مرد، پس اگر زن از خانواده متمكنی باشد شوهر به ناچار باید وسائل زندگی او را آنچنان كه شأن و وضع اجتماعی و خانوادگی او اقتضا می‌كند، فراهم آورد كه در تأیید این نكته می‌توان به رأی شماره 292/23 دیوان عالی كشور اشاره كرد.

ضمانت اجرای نفقه زوجه: برای الزام شوهر به پرداخت نفقه 2ضمانت اجرای مدنی و كیفری وجود دارد.

ضمانت اجرای مدنی: در ماده 1111 قانون مدنی به زن این حق داده شد تا در صورت خودداری شوهر از نفقه به دادگاه( دادگاه صالح، دادگاه خانواده محل اقامت شوهر است) مراجعه كند كه در این صورت دادگاه میزان نفقه را معین و شوهر را به پرداخت آن محكوم می‌كند، ‌در صورت عدم اجرای حكم از جانب شوهر در مرحله بعد دادگاه از اموال شوهر نفقه را پرداخت و اگر امكان دسترسی وجود نداشته باشد یا اموالی نداشته باشد در این صورت زن حق طلاق دارد.( مواد 1112 و 1129 قانون مدنی و بند 2 ماده 8 قانون حمایت خانواده)

ضمانت اجرای كیفری: ماده 642 قانون مجازات اسلامی( تغریرات و مجازات‌های بازدارنده) مقرر داشته كه هر كس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمكین ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع نماید دادگاه او را از 3ماه و یك روز تا 5ماه حبس محكوم می‌ نماید.

 نكات حائز اهمیت در این ماده این است كه شمول این ماده نفقه زمان گذشته را در برنمی‌گیرد و فقط ناظر بر نفقه زمان آینده است و نكته دیگر تمكین زن است كه عبارت است از ادای وظایف زوجیت اعم از وظایف زناشویی و خانوادگی كه به موجب عرف و قانون مشخص شده است حال زنی كه بدون مانع مشروع از وظایف زوجیه امتناع ورزید كه در اصطلاح «نشوز» كرده و نشوز زن استحقاق زن به نفقه را از بین می‌برد كه ماده 1108 قانون مدنی به این نكته پرداخته است.

نفقه خویشان

اقارب جمع اقرب و به معنی خویشان است و برابر ماده 1136 قانون مدنی در روابط بین اقارب فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق یكدیگرند. اقراب نسبی در خط عمودی یا خط مستقیم خویشانی را می‌گویند كه بعضی از بعض دیگر به دنیا آمده‌اند اعم از اینكه واسطه‌ای در قرابت آنها وجود داشته باشد( مانند پدربزرگ و مادربزرگ و بالاتر و نوه‌ها) یا قرابت بدون واسطه باشد(مانند پدرو فرزند یا مادر و فرزند).

قرابت صعودی خویشاوندی از پایین به بالا و قرابت نزولی خویشاوندی از بالا به پایین است. بنابراین قرابت فرزند با پدر یا قرابت نوه با پدربزرگ صعودی و برعكس آن نزولی است و از این لحاظ پسر یا دختر یا نوه شخص اقربای خط نزولی او و پدر یا مادر یا جد وجده انسان و خویشان خط صعودی او محسوب می‌شود.

 نفقه اولاد: نفقه اولاد به عهده پدر است و پس از فوت پدر یا عدم قدرت او بر انفاق به عهده پدربزرگ پدری است. و در صورت عدم جلسات پدر و اجداد پدری یا عدم قدرت آنها نفقه به عهده مادر است و هر گاه مادر زنده نباشد به عهده پدربزرگ مادری و مادربزرگ مادری و همچنین مادر بزرگ پدری است كه در فرض آخر اگر بیش از یك نفر باشند به طور مساوی نفقه بین آنها تقسیم می‌شود.(ماده 1199 قانون مدنی)

 نفقه پدر و مادر و اجداد: طبق ماده 1200 قانون مدنی نفقه پدر و مادر برعهده اولاد و در درجه بعد برعهده اولاد اولاد است، بنابراین نفقه پدر و مادر فقیر در درجه اول به عهده اولاد است. اگر پدر و مادر فقط یك فرزند داشته باشند، همه نفقه برعهده اوست و اگر چندفرزند داشته باشند به طور مساوی به پدر و مادر نفقه خواهند داد.

یعنی مشتركا و به نسبت برابر باید مخارج زندگی پدر و مادر خود را بپردازند و از این لحاظ تفاوتی بین دختر و پسر نیست. هرگاه شخصی فرزند بلافصل نداشته باشد یا فرزند او توانایی پرداخت نداشته باشد، نفقه او برعهده اولاد اولاد خواهد بود.

خصوصیات و شرایط تعلق نفقه به اقارب: اول: نفقه اقارب ناظر به آینده است: طبق ماده1206قانون مدنی«... اقارب فقط نسبت به آینده می‌توانند مطالبه نفقه نمایند و این برخلاف نفقه زوجه است».

 دوم: فقر مستحق نفقه: ماده 1197 قانون مدنی درباره شرط فقر در استحقاق نفقه می‌گوید: «كسی مستحق نفقه است كه ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی معیشت خود را فراهم سازد.»

سوم:تمكن منفق: در ماده 1198 قانون مدنی در این خصوص آمده است«كسی ملزم به انفاق است كه متمكن از دادن نفقه باشد یعنی بتواند نفقه بدهد بدون اینكه از این حیث در وضع معیشت خود دچار مضیقه شود. برای تشخیص تمكن باید كلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او در جامعه در نظر گرفته شود.

 چهارم: متقابل بودن نفقه اقارب: نفقه اقارب یك تكلیف متقابل است( برخلاف نفقه زوجه) یعنی خویشانی كه ملزم به انفاق یكدیگرند در صورت فقر یكی و تمكن دیگری این وظیفه را متقابلا دارا می‌باشند مثلا همانطور كه پدر توانگر باید به فرزند فقیر خود نفقه بدهد، فرزند توانگر نیز ملزم به انفاق به پدر فقیر است.

ضمانت اجرای نفقه اقارب: نفقه اقارب مانند زوجه هم ضمانت اجرای مدنی و هم ضمانت اجرای كیفری دارد.

ضمانت اجرای مدنی نفقه اقارب: مستحق نفقه می‌تواند برای نفقه آینده به دادگاه رجوع و از این طریق شخصی را كه قانونا باید به او نفقه دهد مجبور به نفقه دادن كند با همان سیر مراحلی كه برای نفقه زوجه بیان شد، از طرف دیگر قانون حمایت خانواده هم در ماده 12 در ارتباط با نفقه اولاد مقرر می‌دارد كه دادگاه مبلغی را كه برای فرزند باید استیفا گردد تعیین و طریقه اطمینان بخشی برای پرداخت آن مقرر كند.

ضمانت اجرای كیفری نفقه اقارب: ماده 642 قانون مجازات اسلامی مشتركا نفقه زوجه و اقارب را مدنظر گرفته كه از آنجایی كه در قسمت ضمانت اجرای كیفری نفقه زوجه بدان پرداخته شد از بیان مرد آن خودداری می‌شود.

در پایان باید انصاف داد كه اگر قوانین تأمین اجتماعی به درستی و با حسن نیت تدوین و اجرا شوند از ضرورت دستگیری‌های كامل فردی و خانوادگی كاسته می‌شود. منتها باید افزود كه امروزه باید سنت‌های اخلاقی را در خانواده‌ها گرامی بداریم و در دورنمای آینده نیز هیچگاه دولت نمی‌تواند نقش سرپرستی اجتماعی را بدون كمك خواستن از بنیادهای خانوادگی به خوبی ایفا كند.







برچسب ها: ماهیت حقوقی نفقه، قانون نفقه، حقوق زنان،
درباره وبلاگ
موضوعات
آخرین مطالب
تبلیغات
شال طاووس و قلب ست آرایشی توتال هیر
آرشیو مطالب
پیوند ها
پیوندهای روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :



تمام حقوق این وبلاگ و مطالب آن متعلق به صاحب آن می باشد.

ابزار وبمستر

عکس

تفریح و سرگرمی

دانلود

قالب وبلاگ

فروشگاه اینترنتی ایران آرنا

برای حمایت از ما روی + 1 كلیك كنید